Η ζωή μας είναι γεμάτη ματαιώσεις. Από τη μεριά της Ψυχολογίας, κάθε ματαίωση (κάποιας επιθυμίας)εκβάλλει αρχικά σε αρνητικά συναισθήματα: θυμός, φόβος, θλίψη, άγχος, ένταση. Ανάλογα με τους μηχανισμούς άμυνας που διαθέτει ο καθένας μας, το αρχικό αυτό(αρνητικό )υλικό μεταπλάθεται και τροφοδοτεί τον Εαυτό με σχήματα συμπεριφοράς. Κάποιοι μηχανισμοί άμυνας, οι ωριμότεροι, μας οδηγούν στη δημιουργία και οι ενάντιοί τους, κάποιες φορές, στην καταστροφή. Η καταπίεση(ματαίωση) τμημάτων της σεξουαλικότητας ,για παράδειγμα, οδηγεί σε μια πλεονάζουσα ενέργεια η οποία διοχετεύεται στην ανθρώπινη δημιουργικότητα(επάγγελμα, καλλιτεχνική έκφραση κλπ).Αλλιώς ειδωμένος. ο μηχανισμός αυτός οργανώνει μιας μορφής επένδυση για μέλλουσα σεξουαλική απολαβή. Η ερωτική ενέργεια είναι το νόμισμα που είτε καταναλώνεται, είτε αποταμιεύεται είτε επενδύεται ώσπου να ξοδευτεί. Το ενδιαφέρον είναι ότι, στο ενδιάμεσο, ο μετασχηματισμός της ερωτικής ενέργειας σε άλλες μορφές δραστηριότητας γεννά νέους τρόπους να υπάρχουμε. Η πολιτική, η φιλανθρωπία, ο μοναχισμός, οι Τέχνες, η Φιλοσοφία είναι αποτελέσματα δημιουργικής(αν και όχι πάντα)μεταποίησης του ερωτικού. Το αντικείμενο του ενδιαφέροντος επενδύεται και περιβάλλεται με ένα ζήλο που προσομοιάζει στο ερωτικό πάθος. Πάνω του προβάλλονται επιθυμίες και φαντασιώσεις ξεκάθαρα πρωτόγονες. Το (Πολιτικό)Kόμμα -για παράδειγμα- θα περιθάλψει, θα στέρξει, θα ικανοποιήσει ανάγκες. Όπως δηλαδή (προσδοκούμε να κάνει)και το ερωτικό αντικείμενο.
Ένας από τους πιο ώριμους μηχανισμούς άμυνας είναι η «προετοιμασία-προεξόφληση του κακού». Είναι μιας μορφής «μιθριδατισμός», να πίνεις λίγο λίγο το δηλητήριο που σε περιμένει ώστε να μην πεθάνεις από αυτό. Η Φιλοσοφία είναι μια ‘άσκηση θανάτου’, σύμφωνα με έναν ορισμό της. Με τη μέθοδο-τάση της να ενοποιεί, να συγκροτεί, να ταξινομεί , απομειώνει το άγχος του βίου βρίσκοντας ένα συνεκτικό μοντέλο για τον κόσμο. Τοποθετεί τον άνθρωπο στην πραγματική του θέση μες στο σύμπαν. Καθώς βρίσκεται σε διάλογο με τις Επιστήμες και αξιοποιεί πορίσματά τους, ανανεώνεται, ανασυγκροτείται και συνιστά την ‘οδηγό παράσταση’ της ζωής μας. Σιωπηρά, όλοι μας έχουμε ένα πλέγμα αξιών και πεποιθήσεων που καθορίζει τις συμπεριφορές μας. Προγραμματική αρχή της Φιλοσοφίας είναι να περιγράψει. Έμμεσα, να μας εναρμονίσει με τη Φύση ώστε να μειώσουμε τη δυστυχία αυτού του σύντομου ταξιδιού μας. Γνωρίζοντας και προεξοφλώντας τη φυσική πορεία των πραγμάτων, η συναισθηματική μας προετοιμασία θα αμβλύνει τη (βέβαιη)οδύνη της απώλειας, του αποχωρισμού, του θανάτου.
Περιδιαβαίνοντας κανείς την Ιστορία της Φιλοσοφίας έρχεται σε επαφή με μια ‘δίκοπη’ εμπειρία: όλα έχουν ειπωθεί κι όλα έχουν (ξανά) συμβεί. Τούτο μπορεί να διαβαστεί ως ματαιότητα αλλά και ως ανακούφιση. Τα μεγάλα ερωτήματα είναι σταθερά εδώ και χιλιάδες χρόνια και οι απαντήσεις, όταν υπάρχουν, παρόμοιες.
Έχοντας στις αποσκευές του τον συνεκτικό κι οργανωμένο λόγο της Φιλοσοφίας κανείς διαπιστώνει ότι οι ιδέες που εκφέρονται από τους γύρω του είναι ιδέες που κι άλλοι άνθρωποι, άλλων εποχών εξέφρασαν κάποτε ,με το ματαιόδοξο συνοδό αίσθημα της πρωτοτυπίας. Ακονίζοντας τη σκέψη και θέτοντας τα κατάλληλα ερωτήματα, ο φιλοσοφικά ενήμερος νους εντοπίζει τα όρια της γνώσης και των δυνατοτήτων του. Αυτή μπορεί να είναι η απαρχή μιας επανάστασης πνευματικού τύπου: όσο μεγαλώνει το νησί της γνώσης ,τόσο μεγαλώνει η ακτογραμμή που αντικρύζει το πέλαγος της άγνοιας.
Γιατί υπάρχουν τόσες φιλοσοφικές Σχολές; Ποια είναι η αληθινή;
Η Φιλοσοφία είναι κυρίως μέθοδος.Κύριο όργανό της,η λογική.Από την εποχή του Αριστοτέλη ως σήμερα,οι βασικοί μηχανισμοί της λογικής είναι σταθεροί,ίδιοι στους αιώνες.Έτσι,ανάλογα με τις υποθέσεις,οδηγούμαστε σε διαφορετικά συμπεράσματα.Η μηχανή της λογικής είναι η ίδια.Ας σκεφτούμε μια μηχανή του κιμά:αν βάλεις χοιρινό κρέας,θα βγει χοιρινός κιμάς.Το ίδιο με το μοσχάρι.Έτσι,αν βάλεις στη μηχανή της λογικής την υπόθεση της ύπαρξης της μεταθανάτιας ζωής,θα βγάλεις κάποια αναγκαστικά συμπεράσματα.Αν στη μηχανή βάλεις την αντίθετη υπόθεση,πάλι οδηγείσαι σε αναγκαστικά συμπεράσματα.Προσοχή:όχι σωστά ή λάθος συμπεράσματα,απλώς αναγκαστικά συμπεράσματα.Χρειάζεται μια εξωτερική επικύρωση για το τι συνιστά αλήθεια.Άλλοι την αναζητούν στην εμπειρία κι άλλοι στην πίστη.Κάποιοι τρίτοι στο ενδιάμεσο.Οι άνθρωποι,ακόμα και οι Φιλόσοφοι,μάχονταν για την αλήθεια,τη διεκδικούσαν για λογαριασμό τους όπως τσακώνονται τα παιδιά για τις ομάδες τους.
Με απλά λόγια, η Φιλοσοφία δε λύνει όλες τις απορίες. Ίσως και να δημιουργεί περισσότερες .Δεν είναι ένα ‘γνωστικό αντικείμενο’. Είναι ένας συγκροτημένος τρόπος να σκέφτεσαι, να αναλύεις, να είσαι μεθοδικός. Να χαρτογραφείς την άγνοιά σου. Να ξέρεις τι δεν ξέρεις. Να επισκοπείς, να εποπτεύεις το βίο σου με συστηματικό τρόπο, όχι ως συρραφή ατυχιών, ψεκασμών, σφαλμάτων άλλων. Και βεβαίως, να αναγνωρίζεις σε ποιο σημείο της σκέψης σου εμπλέκονται ζητήματα πίστης, οι επονομαζόμενες ‘σιωπηρές πεποιθήσεις’ που σε κάνουν να χάνεις την αμεροληψία σου.
Η ευδαιμονία ως παράγωγο τού να στοχάζεσαι διαρκώς την αρετή, αυτή είναι μια ισχυρή παρακαταθήκη-εντολή που ο παππούς Σωκράτης μας άφησε (δια γραφίδος Πλάτωνος).:
Το μεγαλύτερο αγαθό για τον άνθρωπο είναι αυτό: να μπορεί κανείς να μιλάει κάθε μέρα για την αρετή και για όλα τα άλλα τα πράγματα που με ακούτε κι εσείς να συζητώ, θέτοντας σε δοκιμασία και τον εαυτό μου και τους άλλους – γιατί μια ανεξέλεγκτη ζωή είναι μια ζωή που δεν αξίζει να τη ζει κανένας άνθρωπος (ὁ δὲ ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ).
Πλάτων, Απολογία Σωκράτους 38a 1-6
Είναι τα λόγια του, μού φαίνεται, ελπίδα και παρηγοριά.