Το 1808, ο Γερμανός ιατρός Johann Christian Reil είχε την ατυχή έμπνευση να ονομάσει ‘Ψυχιατρική’ την αναδυόμενη ιατρική ειδικότητα της οποίας το αντικείμενο ήταν οι διαταραχές των ανώτερων πνευματικών λειτουργιών και των σπλαγχνικών αποκρίσεων. 215 χρόνια μετά, οι παρανοήσεις που γεννά αυτός ο ανακριβής όρος έχει ορθώσει τεράστια εμπόδια στην αποτελεσματική οριοθέτηση και ωρίμανση της ειδικότητας αυτής. Ο λόγος σχετικά απλός: ο όρος δεν περιγράφει τίποτα. Ιατρική της ψυχής είναι το ίδιο αστείο όσο και Ιατρική οποιουδήποτε άλλου φανταστικού όντος πχ Δεινοσαυροϊατρική ή Μεδουσοϊατρική.
Λεξικολογικά, η λέξη Ψυχιατρική είναι ένα αντιδάνειο από τα Γερμανικά. Αυτό σημαίνει ότι ο σεβαστός Reil έπραξε όπως όλοι οι σοβαροί επιστήμονες της εποχής του(όταν ήθελαν να εισηγηθούν έναν καινούριο όρο):έψαχνε μανιωδώς να βρει ένα ελληνικό λήμμα που να ακούγεται σοβαροφανές μόνο και μόνο γιατί ήταν ελληνικό. Ρώτησε προφανώς κάποιους λογίους της εποχής του και κάποιος του συνέστησε τις λέξεις ‘Ψυχή’ και ‘Ιατρική’ που μάλλον ακούγονταν εξωτικές στη Γερμανική Γλώσσα. Ο όρος Psychiatrie μόλις είχε γεννηθεί κι εξαπλώθηκε σαν την πανούκλα στα επιστημονικά σαλόνια ώσπου καθιερώθηκε και στην Ελληνική Γλώσσα με περηφάνεια κι εθνική ανάταση.
Κανείς ίσως δεν μπορούσε να προβλέψει τότε τις θλιβερές συνεπαγωγές μιας τέτοιας αστοχίας. Ενώ για το Γερμανό η λέξη δεν έχει ιδιαίτερες συμπαραδηλώσεις, για τον ελληνικό πολιτισμό η λέξη ‘Ψυχή’ είναι αφόρητα φορτισμένη και προσδεδεμένη σε πλείστους όσους θεολογικούς, φιλοσοφικούς και φιλολογικούς συνειρμούς. Η Φιλοσοφική οπισθοδρόμηση που ξεκίνησε από τις λεκτικές ακροβασίες πάνω σε μια, έτσι κι αλλιώς, θολή έννοια, έχει την ίδια πάντα αφετηρία: την απομάκρυνση των μελετών από τις Φυσικές Επιστήμες και τον ‘ιδιοστοχασμό’ πάνω σε λέξεις κι όχι σε αντικείμενα του πραγματικού κόσμου. Γιατί η Ψυχή δεν είναι ορατό αντικείμενο αυτού του κόσμου-είναι μια επινοημένη λέξη (ψυχρός αέρας που βγαίνει από τους πνεύμονες;). Υπ’αυτή την έννοια, ο Αλκμαίων ο Κροτωνιάτης που εισηγήθηκε ‘εν τω εγκεφάλω το ηγεμονικόν’ τον 5ο αιώνα πΧ ήταν με μια έννοια πολύ πιο κοντά στην σύγχρονη επιστημονική αλήθεια.
Αφιερώνουμε ατελείωτες ώρες προσπαθώντας να πολεμήσουμε το ‘στίγμα’ της ‘ψυχικής νόσου’. Κανένα πρόβλημα: άλλοι, στο Μεσαίωνα αφιέρωναν τη ζωή τους στη μελέτη του στριφνού ερωτήματος ‘πόσοι άγγελοι χωρούν στην κεφαλή μιας καρφίτσας’; Ένα μέρος του προβλήματος, θεωρώ σημαντικό, θα επιλύονταν, εν μια νυκτί, από την αλλαγή του τίτλου της ειδικότητας. Αλλά ποιο είναι το αληθές αντικείμενο αυτής της –προσωρινά-ακατανόμαστης ειδικότητας;
Η απάντηση είναι : το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα. Η φυσιολογική αποστολή του Αυτόνομου νευρικού συστήματος είναι να καθορίζει μια σειρά από παραμέτρους του σώματος, όπως τον καρδιακό και αναπνευστικό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση, θερμοκρασία, την πέψη, τον μεταβολισμό και άλλα. Πολλά εξ αυτών, αν όχι όλα, ρυθμίζονται χωρίς να αποκτούμε επίγνωση αυτών, ή έχοντας μια μικρή, μερική αυτοσυνειδησία. Τούτο γίνεται μάλλον γιατί ο ορυμαγδός των πληροφοριών θα καθιστούσε τον εγκέφαλο εξαιρετικά απασχολημένο και τον οργανισμό ευάλωτο λόγω καθυστερήσεων στις επεξεργασίες των ερεθισμάτων.
Με βάση τα ανωτέρω, όλα φαίνονται να εξηγούνται πολύ απλά: δεν υπάρχουν ‘ψυχοσωματικά’ νοσήματα, υπάρχουν νοσήματα του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος που αφορούν τις νευρώσεις των σπλάγχνων. Ευερέθιστο έντερο, κρίσεις πανικού, κατάθλιψη, σχιζοφρένεια είναι απλώς διαταραχές νευρικών λειτουργιών και τίποτα παραπάνω. Επομένως, ας ζητήσουμε μια ‘κάθαρση’ των απόνερων μιας ατυχούς έμπνευσης του 1808 ενός αξιοσέβαστου Γερμανού επιστήμονα και ας αποκαταστήσουμε την ειδικότητά μας στα δεδομένα του 2023.
Και το όνομα αυτής «Νευρολογία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος’, ο δε θεράπων ‘Νευρολόγος ΑΝΣ.’ Να μας ζήσουν τα νεογέννητα.